top of page

Cumhuriyet Erken Dönem Anadolu Yakası Tramvayları

Güncelleme tarihi: 21 Kas 2023

İstanbul’un en güzel ilçelerinden biri olan Üsküdar için hazırlanan tramvay projesi çokça tartışıldı. Kimileri Salacak Sahili’ne planlanan elektrikli nostaljik tramvay projesinin yetersiz olduğunu, kimileri daha estetik bir proje bulunabileceğini, kimileri de yeni projenin çok güzel olduğunu savundu.


Üsküdar ve Kadıköy’de 1960’lı yıllara kadar kentlinin hayatında önemli bir yer edinmiş tramvay hatları mevcuttu.



Elektrikli tramvayın Anadolu yakasında çalışmaya başlaması 8 Haziran 1928 tarihinde 4.5 kilometrelik “Üsküdar-Bağlarbaşı-Kısıklı” hattı üzerinde tramvayın işletime alınması ile olmuştur.


“Üsküdar-Haydarpaşa” ile “Bağlarbaşı-Karacaahmed” bağlantı yolları ise 13 Aralık 1929 tarihinde törenle işletmeye açılmış, “Üsküdar-Bağlarbaşı-Haydarpaşa” ve “Üsküdar-Doğancılar-Haydarpaşa” hatları servise başlamıştır. Böylece sistem uzunluğu 10,7 kilometreye ulaşmıştır.



1929-1966 yılları arasında Üsküdar’da toplam 10,7 kilometrelik hat ile Üsküdar-Kısıklı ve Üsküdar-Bağlarbaşı-Haydarpaşa arasında elektrikli tramvay ile ulaşım sağlanmıştır.


Cumhuriyetin ilk yıllarında modernleşmenin, rahatlığın ve konforun göstergesi olan tramvaylar uzun süre Üsküdar halkına hizmet etmiş ve yaşama kültürünün önemli bir parçası olmuştur.



29 Şubat 1936 tarihli bir mizah dergisi olan Akbaba Dergisi’nde yayınlanan bir yazıda, Üsküdar tramvayında uyulması gereken kuralları gösteren tabelalardan espriyle bahsedilmiştir;


“Vatmanla konuşmamanız menfaatiniz iktizasıdır!”

“Biletlerinizi saklarsanız kârlı çıkarsınız!”

“Sigara içmezseniz duman olmaz!”

“Camlara hohlamayınız ki manzara güzel görünsün!”

“Pencereden sarkmanın tehlikeli olduğunu unutmayınız!”

“Durmadan inmeyin!”


Üsküdar’daki hatların başarısından sonra Üsküdar-Kadıköy ve Havalisi Halk Tramvayları adını alan şirkete, Kadıköy’ü Haydarpaşa, Moda, Fenerbahçe ve Gazhane’ye bağlayacak hatları inşa imtiyazı verildi.


Üsküdar, Kısıklı, Alemdağı Tramvayları Şirketi, 1935 yılında sahip olduğu yaklaşık olarak 24 km’lik hatta günde ortalama 17.800 yolcu taşımaktaydı.



Yabancı şirketlere ait olan elektrik, tramvay ve tünel işletmeleri 1939’da millîleştirilerek İstanbul Elektrik Tramvay ve Tünel İşletmeleri Umum Müdürlüğü (İETT) adı altında bugünkü hüviyetine kavuşturulup belediyeye devredildi.


İstanbul tramvayları 1945’te günde ortalama 275.200 ve Üsküdar-Kadıköy tramvayları da 39.500 kişi taşımaktaydı.


1955’te tramvayların Galata Köprüsü’nden geçişi sonlandırıldı. 16 Mart 1955’te Anadolu Yakası Üsküdar ve Havalisi Tramvay İşletmesi (Üsküdar-Kadıköy Halk Tramvayları Şirketi) de İETT’ye devredildi. 1950’li yılların ikinci yarısından itibaren lastik tekerlekli araçların yayılması ile İstanbul ulaşımında göz ardı edilmeye başlanan tramvay hatlarının üçte biri 1957 yılından itibaren söküldü. Nitekim 1956’da 56 hatta 270 vagonla taşıma yaparken, 1960’ta 16 hatta 130 vagonla servis verir duruma gelen tramvaylar, 12 Ağustos 1961’de İstanbul ve 14 Kasım 1966’da da Anadolu yakasından tamamen kaldırıldı.


Anadolu Yakasında 1960’lara kadar çalıştırılan hatlar şunlardı:


Kadıköy – Bostancı , Kadıköy – Fenerbahçe, Kadıköy – Moda, Kadıköy – Üsküdar, Kadıköy – Hasanpaşa, Kadıköy – Kısıklı, Üsküdar – Kısıklı


Anadolu Yakasında hizmet veren tramvayların yıllara göre adetleri ve yolcu sayıları ise şöyleydi;


Yıl : Adet : Yolcu Sayısı:


1959 45 17.988.000

1960 45 15.750.000

1961 44 13.040.000

1962 42 12.743.000

1963 44 12.648.000

1964 40 12.765.630

1965 40 12.737.107

1966 27 8.506.201


1965’de yapılan nüfus sayımı verilerine göre Türkiye’nin nüfusu 31.391.421 iken bunun 2.293.823 kişisi İstanbul’da yaşamaktaydı.


1965 yılında 12.737.107 kişi taşıyan İstanbul Anadolu Yakası tramvayları maalesef o dönemki hükümet vizyonu nedeniyle geliştirilmek yerine asfalt yollara tercih edildi.


1955 yılında özel olarak hazırlanan etütte Fransız mühendislerin metro önerileri hem maddi açıdan hem de vizyon değişimi gereği kabul görmemiştir.


Bugün hala raylı sistemlerde çok geç kalmamızın acı sonuçlarını maalesef yaşamaktayız.

278 görüntüleme2 yorum

Son Yazılar

Hepsini Gör
bottom of page